D&B The Facility GroupFacilitair NieuwsWerken in tijden van corona – deel 4

Werken in tijden van corona - deel 4

16-11-2020

Tussen maart en september 2020 verschenen drie blogs op de website van Smart WorkPlace met de titel ‘Werken in tijden van corona’. In deze artikelen heb ik vooral proberen te duiden waar we in zes maanden tijd mee geconfronteerd werden. Waar we professioneel naar kijken. Wat ons als industrie is overkomen. Het is immers verstandig om eerst eens goed om je heen te kijken. Te beseffen waar je staat, voordat je hard een kant op holt.

Tekst: Michel Pan, General Manager FM, D&B The Facility Group

Dit artikel sluit die drie blogs af. En ik doe een poging om vooruit te kijken. Daarbij ben ik voor de nabije en wat verdere toekomst ambivalent gestemd. Eerst het slechte nieuws: deze crisis raakt onze traditionele branche hard en zal dat voorlopig blijven doen. Bedrijven gaan failliet en er is sprake van een fors verlies aan arbeidsplaatsen. Dan het goede nieuws: we gaan ons voor de lange termijn opnieuw uitvinden. En dat is hard nodig want we staan ten opzichte van andere industrieën al honderd jaar stil.

Bijzonder genoeg heerst er momenteel een wat lauwe stemming in de berichtgeving rondom onze business. Alsof het wel zal loslopen. Prik op een willekeurig moment in op een LinkedIn-stream en het lijkt alsof we nog steeds pré-corona leven. Vrijwel iedereen die een post plaatst is blij met zichzelf, enthousiast over zijn bedrijf of trots op het team omdat ze zo fijn 1,5-meter stickers hebben geplakt en spatschermen hebben opgehangen. Het enige dat een beetje crisiswaardig doorschemert is het zinnetje open for opportunity’s onder hun profielfoto. Waarmee duidelijk wordt dat velen intussen zónder werk thuiszitten.

Drie jaar geleden schreef ik dat we de financiële crisis lekker veilig waren uitgerold (1). Er was immers in de Real Estate en FM-industrie (REFM) tussen 2008 en 2015 helemaal niks veranderd. Ik betoogde dat voor verandering onrust en onzekerheid nodig zijn: “Omdat, zo blijkt uit onderzoek (2), crisis en stress ons in beweging brengen. We hebben het nodig.”

Deze crisis is niet man made maar born in nature. En de impact is groot.

Pyramide van Maslow

MASLOW

Verder concludeerde ik dat we dan onze eigen crisis maar eens moesten gaan organiseren. “Want dat speedbootje, die onze business radicaal gaat veranderen, die komt er echt aan. Dan kun je maar beter zelf achter het stuur zitten.” Nu blijkt dat speedbootje geen startup te zijn die de beurs bestormt en de klassieke aanbieders in vertwijfeling achterlaat omdat hun verdienmodel achterhaald blijkt te zijn. Deze crisis is niet man made maar born in nature. En de impact is groot. Corona is de 9/11 van FM. Een paradigma shift. Laten we Maslows pyramide er eens bijhouden.

De toegevoegde waarde van facilitaire dienstverlening werd pré-corona vooral in de bovenste lagen gezocht. REFM was nodig om in the war-for-talent zo prettig mogelijke werkomgevingen te creëren. Talenten werden gelokt naar high-end ingerichte kantoren waar in de economische hoogtijdagen van nog geen half jaar geleden niets te gek was om de naar erkenning en waardering snakkende workforce te bedienen. Corona heeft in sneltreinvaart de aandacht voor ons vakgebied verlegd naar de onderste lagen. Veiligheid en zekerheid in de werkomgeving zijn opeens key geworden. Dat verklaart de behoefte in de markt aan betere beveiliging én hygiënemaatregelen. Schoonmakers die zich voorheen in allerlei bochten moesten wringen voor een beetje waardering zijn door de overheid gebombardeerd tot een voor de samenleving cruciale beroepsgroep.

TOEKOMST

Laten we nu eens vooruit kijken. Waar moeten we blijvend rekening mee houden?

Er zullen voorgoed minder diensten en producten worden afgenomen in kantoren
Er zal structureel minder afname zijn van de grote facilitaire diensten catering, receptiewerk, waste management, kantoorartikelen, sanitaire producten. En daarmee ook van degenen die deze diensten en producten aanbieden, namelijk de facility managers. Beveiliging ontspringt voorlopig de dans. Ook schoonmaak gaat in volume krimpen. Niet alleen tijdens de huidige 1,5 meter samenleving, dat zou nog te overzien zijn, maar vooral daarna. Bij elkaar praten we hier gemiddeld genomen over zo’n 65 procent van een gangbaar facilitair budget waar een directe impact op zichtbaar is.

Een paar feiten uit de eigen D&B-keuken. Ik baseer me daarbij op verschillende bronnen. We weten gedetailleerd hoe werkplekken worden gebruikt, vergaderruimtes worden geboekt en bezoek wordt aangemeld. Dit wordt namelijk in FMIS-systemen vastgelegd. Sensorinformatie over het gebruik van toiletruimtes en zeepdispensers verfijnen het beeld. Kassa-aanslagen in onze bedrijfsrestaurants maken het plaatje compleet. Waarbij ik de kanttekening plaats dat D&B voor 95 procent kantoororganisaties in de Randstad bedient. En ik ga uit van gemiddelden.

Op het hoogtepunt van de eerste golf (april-mei): een afname van circa 75 procent werkplekgebruik en tot 95 procent extern bezoek aan kantoren. Meer dan 80 procent daling van toiletbezoek. Bij kassa-aanslagen in de restaurants een desastreus beeld: -95 procent. Tussen juni en begin september, het dal tussen de eerste en tweede golf was er sprake van circa 35 procent kantoorbezetting met een vergelijkbare groei in pintransacties en toiletbezoek. Half september tot nu (oktober) zien we een afname tot vergelijkbare aantallen als tijdens de eerste golf.

Opdrachtgevers willen momenteel maximale contractuele en financiële flexibiliteit.

Die enorme fluctuaties betekenen het volgende. Opdrachtgevers willen maximale contractuele en financiële flexibiliteit. De relatie kan niet meer, zoals in de huidige overeenkomsten, gebaseerd zijn op het continu leveren van steeds dezelfde stroom aan diensten en producten voor drie jaar, de gebruikelijke lengte van een contract. De cyclus in corona-tijden is drie maanden geworden. Namelijk eerst drie maanden een piek in besmettingen en een daling in kantoorgebruik. Vervolgens drie maanden relatieve rust en een stijging van bezettingsgraden. Waarna in drie maanden de besmettingen weer oplopen. Etc.

Een klassieke botsing in de contractuele relatie is het gevolg. Opdrachtgevers willen de levering van diensten weerspiegeld zien aan het ziektebeeld van ‘patiënt Nederland’. Als de werkplekken niet bezet zijn, dan zijn de diensten niet nodig. Lopen ze vol, dan moet de leverancier opschalen. De leveranciers wijzen op de eerder afgesproken financiële waarde in de dienstverleningscontracten. Ze hebben medewerkers aangenomen en zitten vast aan afspraken met toeleveranciers. Vasthouden aan het gelijk van de één of de ander is onbegonnen werk. De juridische passages in de overeenkomsten zijn niet bedacht met een pandemie in het achterhoofd. Er komt geen winnaar uit deze strijd. Opdrachtgevers zullen moeten beseffen dat zij plichten hebben naar hun leveranciers. En leveranciers moeten inzien dat ze mee moeten bewegen om de relatie duurzaam te houden.

De facilitaire bedrijven zijn de motoren aan de onderkant van de arbeidsmarkt.

En dat laatste aspect gaan vooral de werknemers merken. De facilitaire bedrijven zijn de motoren aan de onderkant van de arbeidsmarkt. De low skilled labour workforce heeft al decennialang een relatieve baanzekerheid dankzij de facilitaire industrie. Er was altijd een bepaalde hoeveelheid schoonmakers, cateringmedewerkers en receptionisten nodig. Kijk maar naar de cijfers. TwijnstraGudde publiceert jaarlijks de marktgegevens (3) waarin we al meer dan 15 jaar een vrij statisch beeld zien. Pakweg een markt van 80 miljard.

Globaal 50 procent daarvan bestaat uit dienstverlening. En we werken in deze markt met circa 275.000 mensen. De disruptieve veranderingen van het laatste decennium, waarbij internetplatforms vraag en aanbod bepalen en arbeidscontracten zijn ingeruild voor ZZP-constructies, zijn in de REFM-business nauwelijks van invloed geweest.

Vanaf maart 2020 zullen bedrijven wel moeten. Er komt een sterke behoefte aan uitzendkrachten, ZZP’ers en 0-urencontracten. Leveranciers zullen immers alleen kunnen afschalen als hun kostenbasis dat toelaat. En de kosten van een facilitair bedrijf bevinden zich voor 85 procent in salarissen, arbeidsvoorwaarden en -voorzieningen.

De wet overgang van onderneming (WOVON) is als middel een stuk minder vanzelfsprekend geworden.

Een ander belangrijk onderdeel betreft de impact op de outsourcing van medewerkers bij het aangaan van nieuwe contracten. In normale tijden gaan bij contractwissel de CAO-medewerkers van de ene naar de andere leverancier. Ook medewerkers die bij een opdrachtgever werken die voor het uitbesteden van een dienst een zogenaamde first generation outsourcing toepast, gaan over volgens de wet overgang van onderneming (WOVON). In cateringland zijn de eerste effecten van corona op dit ingesleten marktmechanisme intussen zichtbaar. Met een tekort aan werk en een overschot aan mensen zit niemand te wachten op personeel waar allerlei langjarige arbeidsrechtelijke afspraken aan vast kleven. De consequentie is dat voor het deel van de arbeidsmarkt dat nog niet is uitbesteedt, werkgevers een oplossing moeten gaan vinden alvorens ze een leverancier kunnen uitzoeken voor de dienstverlening. WOVON is opeens als middel een stuk minder vanzelfsprekend geworden.

Wat we in onze open samenleving moeilijk voor elkaar krijgen, namelijk dat Nederlanders zich houden aan regels, kan veel eenvoudiger worden afgedwongen in een arbeidssituatie.

De mindset is definitief veranderd
Thuiswerken is in Nederland veel breder geaccepteerd dan in de periode pré-corona. Daarover valt veel te zeggen. De experts (4) zijn het er over eens dat ook ná de komst van een vaccin een deel van de week niet wordt gewerkt op een kantoor. Bij D&B houden we rekening met drie dagdelen die de standaard zullen worden. Dat zal voor het ene bedrijf een normering worden die strikt wordt opgelegd in arbeidscontracten. In andere gevallen zal er meer een beroep worden gedaan op gedrag. Wat we in onze open samenleving moeilijk voor elkaar krijgen, namelijk dat Nederlanders zich houden aan regels, kan veel eenvoudiger worden afgedwongen in een arbeidssituatie. Daar bestaat immers een afhankelijkheidspositie ten opzichte van de werkgever. Medewerkers bedenken zich wel drie keer voordat ze bewust de regels gaan overtreden. Een ongeschreven wet gaat worden dat je het kantoor gebruikt voor teamsessies of creatief werk en dat je die activiteiten geclusterd inplant. Mails wegwerken en rapporten lezen doe je thuis. Waar je voorheen van 9 tot 5 aanwezig was op kantoor, kan dat nu van 11 tot 3 zijn.

De voordelen voor werkgevers en medewerkers zijn legio. Minder reistijd. Minder reiskosten. Minder vierkante meters die gehuurd moeten worden. Lagere servicekosten. Slechts een klein deel van deze opbrengsten voor werkgevers moet terug geïnvesteerd worden in de thuiswerkplek. Arbo-normeringen moeten worden nageleefd als een werkgever thuiswerken reguleert (5). En er is een zorgplicht, ook als je de zaken niet formeel regelt. Ten slotte wil je als werkgever je ziekteverzuim in de hand houden. En als mensen langer thuis werkzaam zijn, is het verstandig daar beleid op te maken. Denk niet alleen aan de fysieke arbeidsomstandigheden, maar ook aan onkostenvergoedingen en de werk-privé balans.

De stip op de horizon is: Q2 2021 een werkend, veilig vaccin.

De impact voor de Real Estate en FM-industrie is evident. Vastgoedpartijen en facilitaire dienstverleners houden angstvallig de weekcijfers in de gaten. De onzekerheid gaat nog een tijd duren. De stip op de horizon is: Q2 2021 een werkend, veilig vaccin (6). Dat vaccin zal vanwege de benodigde productie-aantallen pas een jaar later wereldwijd inzetbaar zijn. Dat betekent dat we nog anderhalf jaar met beperkingen in onze vrijheid te maken hebben. En daarmee ten minste nog zo’n 18 maanden pieken en dalen in onze bedrijfsvoering zullen kennen. Post-corona zal een flink deel van de arbeidstijd thuis worden besteed. De traditionele facilitaire bedrijven zullen naar aller waarschijnlijkheid de switch naar het ondersteunen van dat thuiswerken niet kunnen maken. Daarvoor zijn businessmodellen, opgeleid personeel en logistieke netwerken nodig waar ze niet over beschikken. Werkgevers hebben ook de tijd en het geduld niet om daarop te wachten. Die willen dat hun medewerkers nu worden voorzien van de benodigde middelen en diensten om productief te zijn. Bovendien zijn er al voldoende aanbieders om in dat gat te springen. Bedrijven die nu hoogtijdagen beleven gaan post-corona structureel verder doorgroeien. Een lunch, koffie, bureaustoel, printer of beeldscherm kan door een leger aan online aanbieders eenvoudig, snel, goed en kostentechnisch gunstig worden geleverd.

De activiteit die van het kantoor naar de thuissituatie verplaatst, zorgt voor het wegvallen van inkomsten bij de traditionele facilitaire aanbieders en het groeien van de onlinemarkt. De vierkante meters die werden gehuurd in de vastgoedmarkt om werkplekken in te plaatsen, verdampen voor een deel. Het merendeel van de Nederlanders kán immers thuiswerken, ondanks alle bezwaren die eraan kleven.

Als we willen weten hoe onze digitale werkplek er binnenkort uit gaat zien, dan is het verstandig om te kijken naar de technologische ontwikkelingen bij de online porno-aanbieders.

VR

Technologie helpt de definitieve transformatie van de kantoor- naar de thuiswerkplek
Als we willen weten hoe onze digitale werkplek er binnenkort uit gaat zien, dan is het verstandig om te kijken naar de technologische ontwikkelingen bij de online porno-aanbieders, seks sites dus (7). Dat klinkt misschien radicaal en bijzonder, maar de seksindustrie is al decennialang dé voorloper bij het toepassen van technologische innovaties in de priésfeer. Om een aantal voorbeelden te geven. Producenten snapten al snel dat je deze dienst thuis wilde beleven en niet in een groezelige bioscoop. Dit zorgde voor de definitieve doorbraak van VHS-videobanden in de jaren tachtig en snel daarop de doorbraak van DVD’s. Hetzelfde geldt voor het succes van het internet eind jaren negentig. De digitale seks verplaatste zich van een recorder naar websites. Waarop er nieuwe verdienmodellen nodig waren. Dat verklaart weer dat creditcardbetalingen via internet vanaf de eeuwwisseling een vlucht namen. En uiteraard moest de superieure beeld- en geluidskwaliteit van de DVD worden omgezet naar internet, dat toen nog te maken had met piepende en krakende modems. Het gevolg was al snel de hoogwaardig gecomprimeerde film- en geluidsbestanden die gedownload konden worden. Waarna uiteindelijk streaming een vlucht nam. Conclusie: als we onze primaire driften niet hadden, dan was het huidige gebruiksgemak van internet en de diverse toepassingsmogelijkheden veel minder snel verlopen.

VR biedt een wereld aan visuele mogelijkheden. Remote zorgt ervoor dat het visuele versterkt wordt met tactiele ervaringen.

De laatste ontwikkelingen in deze business betreffen virtual reality (VR) en remote. Dat staat ons dus te wachten op onze thuiswerkplek. VR biedt een wereld aan visuele mogelijkheden. Remote zorgt ervoor dat het visuele versterkt wordt met tactiele ervaringen. Ook de game-industrie kan worden beschouwd als een voorloper hierin. Bodysuits en controllers geven de gamer het gevoel daadwerkelijk in een wereld te zijn. Als er wordt geschoten trilt de controller en als er een hit is voel je de impact op je pak.

Bedrijven zullen online vergaderfaciliteiten aanbieden met een eigen branding.

Een van de belangrijkste tekortkomingen van het thuiswerken is nu juist het gemis aan zintuigelijke ervaring. Als we de piramide van Maslow voor ogen nemen, dan is de behoefte aan sociaal contact een wezenlijke bouwsteen. Als VR en remote het verschil tussen een fysieke en een digitale omgeving steeds kleiner maken, dan zal dat de effectiviteit van het thuiswerken sterk bevorderen. Bedrijven zullen online vergaderfaciliteiten gaan aanbieden die een eigen branding hebben. Waarmee de behoefte aan kantoor vierkante meters verder gaat afnemen.

In die steeds verder gaande digitalisering van ons werk schuilt tenslotte een groot gevaar. In de afgelopen vijf jaar zijn we langzaam weggegleden in verschillende wereldbeelden. Nieuws is geen nieuws, maar fake, als degene die je wilt geloven daar zijn eigen mening over heeft. De objectieve waarheid, voor zover die al bestaat, heeft nog nooit zo onder druk gestaan. Die trend gaat zich doorzetten in het gewone werk. De gebruiker van Teams heeft al de beschikking over een keur van digitale achtergronden. De hipster plaatst zich in een verlaten betonnen ruimte. De lolbroek op een strand. En degene die zijn huiskamer niet wil laten zien blurt de achtergrond.

De volgende ontwikkeling wordt uiteraard het verder toepassen van avatars. Die zijn al gebruikelijk in games. Waarom zou je, zeker gezien de trends op het gebied van gezondheid en body culture, je collega nog zicht bieden op je slechte kapsel, foute kledingkeuze en die wallen onder je ogen. Je digitale zelfbeeld wordt binnenkort strakgetrokken en opgepoetst gepresenteerd.

Kantoren veranderen in flagship stores en experience centers
Om niet somber te eindigen zijn er ook positieve ontwikkelingen zichtbaar. Zo heeft de Universiteit van Amsterdam vrij recent onderzoek gedaan (8) naar het gedrag van jongeren op social media. Waar in de berichtgeving vaak wordt gewezen op de negatieve effecten van Twitter, Facebook, Instagram en Tik Tok blijkt dat er een positieve trend zichtbaar is. Jongeren hebben een beter ontwikkelde radar dan ouderen over het waarheidsgehalte van digitale informatie. En ze zijn beter in staat om schermtijd sociaal ‘rijk’ in te vullen. Terwijl de generaties van voor de eeuwwisseling worstelen met die opgedrongen thuiswerkplek, zijn de toekomstige werknemers daar dus een stuk beter op voorbereid.

De digitale tijd zal de fysieke werkplek nooit volledig kunnen vervangen. We blijven mensen en zijn geen avatars.

Wat ook duidelijk is: de digitale tijd zal de fysieke werkplek nooit volledig kunnen vervangen. We blijven mensen en zijn geen avatars. De architect die het kantoor van de toekomst ontwerpt en de facility manager die de ervaring op dat kantoor helpt te realiseren, zullen meer dan ooit hun best moeten doen om de werknemer van de toekomst te verleiden om de veilige digitale thuis bubbel te verlaten voor een dagje op kantoor.

Noten:
1. www.facto.nl/management-en-organisatie/blog/2017/08/facilitaire-vakgebied-staat-klok-stil-blog-michel-pan
2. Steven Pont is één van de deskundigen die hierop wijst. Hij heeft als opvoedingsdeskundige diverse boeken geschreven over de ontwikkeling van kinderen. Hij betoogt dat stress en onzekerheid randvoorwaarden zijn voor de natuurlijke ontwikkeling van kinderen.
3. TwijnstraGudde en FMN Jaarrapportages, o.a. Facility en Workplace management in 2019
4. www.Leesmanindex.com
5. www.pwnet.nl/personeelsmanagement/nieuws/2020/05/de-arboregels-op-de-thuiswerkplek
6. www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/live-who-tempert-verwachtingen-vaccin
7. www.bnr.nl/nieuws/tech/10328593/seks-en-tech-gaan-hand-in-hand-
8. www.parool.nl/nieuws/onderzoek-jongeren-juist-vrolijk-door-gebruik-sociale-media

 

Dit bericht verscheen eerder op Smart WorkPlace.

Over D&B The Facility Group:

D&B The Facility Group is aanbieder van integrale facilitaire dienstverlening. D&B verzorgt onder andere ReceptiedienstenFacility Management, Objectbeveiliging, Bedrijfscatering en Schoonmaakdiensten voor corporate kantoren en hoogwaardige vastgoedomgevingen. Ook kunt u bij ons terecht als u op zoek bent naar een facilitaire interim- of projectmanager. Wilt u hier meer over weten klik dan op de desbetreffende link.

Of neem contact op met:

Michel Pan
Michel Pan
General Manager FM
06 20 54 38 20

Bericht delen:

Reacties zijn gesloten.

Stuur mij dit artikel